Pisarz narodu

Sienkiewicz zajmuje w literaturze naszej stanowisko wyjątkowe, jedyne, którego z żadnym innym pisarzem nie dzieli.
Jest to talent wysokiej miary, który z nadzwyczajną wyobraźnią łączył wyrazistą plastykę i szczerą serdeczność. Czytając jego powieści historyczne, zdumiewamy się nad pamięcią autora, obładowaną mnóstwem szczegółów z życia przeszłości, nad jego niewyczerpaną pomysłowością nie tylko w przedstawieniu bohaterów i związanych z nimi zdarzeń, ale w namalowaniu tła, złożonego z masy barwnych drobiazgów.

Porównywano go z Dumasem ojcem. Rzeczywiście mają oni kilka rysów wspólnych: tworzenie postaci nadzwyczajnych i wplatanie ich w wątki pochłaniające uwagę czytelnika wysokim i nieprzerwanym naprężeniem ciekawości, przenikającą wszystkie warstwy społeczne popularność i trwałą, nie blednącą w swym żywym kolorycie obrazowość. Dumasa i Sienkiewicza czytali i czytają dotąd wszyscy. Ale zachodzą też między nimi znaczne różnice, wynikające zarówno z pochodzenia, jak z uzdolnienia.

Dumas jest Francuzem, dbającym nade wszystko o wysunięcie kunsztownej i zaciekawiającej intrygi, do czego dostarczyła mu obfitego materiału niezmiernie bogata w oryginalne charaktery i wstrząsające lub olśniewające zdarzenia historia narodu, nie liczy on się przy tym w swych opowieściach z żadnym prawdopodobieństwem, uwalnia swoją fantazję od wszelkich skrępowań, pozwala jej bujać poza najdalszymi granicami rzeczywistości; jest bajkopisarzem historycznym.